मॉराऑ लाडू – फ्रान्सिस डिमेलो, नंदाखाल
तिगाळश्या काळात हरावन ऊंगावलॉ गा लॉकाना जरा निशितायशी याशी. बवतेकांयो आवज्यो आटपॉन दाड्यो वाऑन हॉअॅश्यो. भादव्यात भादवडीई लागवड करॅपोत बो कय काम नहॅसा. गव मिनॅ मिनॅ हाथात लांबी येळी घॅऑन केळीआ वाफ्यात डॉकाऑन याशॅ. कडे केळ लोटले, कडे अॅखादा लॉँगरा घॉआटलॅ गा का ता बगॅसा. अॅखादॉ थादॉ केळीआ पाठीओरनॅ फिरलॅ हायदॅ तॅ, तॉ माकून हारकॉ बांदयासॉ. नातॅ केळीआ हुंबाऑ कावसॉ मारॉन ऑडॉ घ्यासॉ आन येताना वाटॅत कून भॅटलॉ तॅ नवटाक मारॅशी गा हालात डूलात घारा यासा यापलीकडे बो काम नाहातोता.
बायकांना कॅरकातवार, हॅनापान्या आन सयपाक-पान्या तहांस कथानपागून धॉअॅसा होडला तॅ घनास काम नहातोता. भाटाकुटात बो जा लागात नॉता. आख्ख्या वहरात तॅँन्ंना जुरुकशी सवड मिळातोती. पन विहांबॉ कय मिळात नॉतॉ. बायको निशितायश्यो बेहेल्यात आंहां आमे कत्तॅस बगीला नाय. दॉपारशे जीवने खावने आट्पाले, ठावभांडा जाला गा ओट्योरती लोळयो वळया बॅहॅसा. तॉस विहांबॉ आन तास काम!
अहॅया निशितायश्या दिहा पानी जॅ निशितायसॉ लागलॉ तॅ मंग कय बग्यादोस नाका. ओट्योरनॅ अॅठा कून उतरात नॉता. दॉपारश्यो बायको लोळयो वळया बॅहाश्यो आन गवाऑ पत्त्याऑ खेळ रंगात यासॉ. तॅत जॅआ तॅआ सुलीपुडनॅ कांद्याऑ वास या लागलॉ गा हुमज्यासा, आज मॉरा लाडाऑ बेत हाय भगून.
कुपारी संस्कृतीत जे जे कय पकवान्ने हात तॅत मॉरा लाडाऑ नंबर खुब वरसॉ हाय. तिगाळा कुहनॉ जिन्नस कतॅ करॅसॉ याऑ काळवेळ ठरलॅलॉ हॉतॉ. मिंजॅ करज्यो नाताळशा हनाला, हिंगोळ्यो संज्यावशा हनाला. थंडीआ दिहात बड्डीआ पिठाअॅ लाडू नातॅ खपश्यो. पाहाळयात मॉराअॅ लाडू आन हुतळ्यो. कॉरॅज्मात तिखाट धापट्यो आन भोठ्ठ्या हुक्कुरवारा (गुड्फ्रायडे) ढॅस्का अहॅ आख्ख्या वहराऑ मेनू ठरलॅलॅ हॉतॅ.
हां, सामट्यो मात्र मनात येदॅ तिगाळा कारॅश्यो. दॉदाल आन रॅवाळा नवर्यो मायारनॅ हार्या जादो करतोते. भंई वॅआदॅत ताहा पुहू, दुदाआ गॉड, हिताडू अहे पक्वान्ने हॉतोते. भंई घना करॉन भादव्यात वॅआश्यो.
मॉरा लाडाला मिनत खुब लागातोती पन खर्स बो येत नॉतॉ. हिरवी मिरी आन कोथमिरी जॅ होडली तॅ विकता कय हाडया लागात नॉता. सावळाऑ पीठ घरसॉ. पांडॅ कांदॅ घरशॅ आन उळदाई डाळू घरशी. हां मिनत बाकी जाम लागातोती. पान्याऑ जोर बगॉन लाडाऑ बेत हॉअॅसॉ. बायकां बायकांस ठरॅसा. गवांसा तॅत कय मन्ना नहॅसा. पन अॅखाद्या गवानॅ, तॅत बी कारबारॅनॅ जॅ बोयला, ‘आपलॅतॅ मॉराय लाडू कॅलॉशॅ तॅ’, मंग का बगॅस नाका. बायकांना शार पाय हॉअॅशॅ.
तॅआ दिहा जीवनेखावने ठावभांडे लवकर आटपॉन बायको मॉरा लाडूआ तयारीला लाग्याश्यो. हाऊ नातॅ घरातशी कारबारीन पयला काम करॅशी ता मिंजॅ उळदाई डाळ काडॉन ती साप करॉन भिजात घालॅशी. जकल्यात बॉठा काम मिंजॅ नाळ खव्याशे आन कांदॅ कापॅशॅ. त्यातशा तॅत आडसळ अहलॅलॅ आठ-दा नाळ काडॅशॅ, तॅ हॉडलॅलॅ नायद्यात तॅ गंवाला कुनाला तरी हांगॉन हॉडॉन घ्याशॅ. तॅ फोडताना मॅरॅदॅरॅ पॉँरां कॉँडाळा जमॅसा पानी प्यादो. कोडे जरी हरकाटिले तरी माह्यो कहयों माकून येतॅत तहे याशे पोरे. मंग जकल्याना थॉड थॉडॉ पानी द्यासॉ वर बी नाळाऑ बारकॉ बारकॉ तुकडॉ दॅऑन हापाटॉन लाव्याशे. नातॅ बायकांना नाळ खऑन द्याशे नाय. जॉडॉ खवीलॉ तॉडॉ तॉँडात.
मॉरा लाडाआ करता कांदॉ जरा बारीक कापॅआ लागातॅ. मोरलीओर तॉ कापॅसॉ जकल्या बायकांना नाय जमॅ. भगून जरा बोठ्यो दोन बायको कांदॅ काप्यादो घ्याश्यो. तळयोरशी पांड्या कांद्याई बरी आख्खी माळ लागॅशी. कूटूम बॉठ्ठा हायदॅ तॅ दोन तीन माळी मिंजॅ टोपलाभर कांदॅ लागातॉतॅ. बी मिंजॅ पांडॅ कांदॅ बुंबला आन बीआ मावर्या रसाहरी कच्शॅ खाऑन नातॅ मॉरा लाडूकरता नाय खपवीलॅ तॅ आगोठीत तॅ खराब हॉऑन, कुऑन खाला पडॅशॅ. तॅला जॉ घान वास यासॉ ना.. आय.. आय.. आय..! तॉ वास जहनी अजून नाकुटात हाय.
दोन तीन बायको नाळा मांगॅ लागॅश्यो. आख्खी परात भरॉन नाळ खविताना बायकांयो पाठी भरॉन येतोत्यो हायदॅ, पन तॅऑ कुन विसार करतोता. कांदॅ आन नाळाई तयारी हॉयापोत कुनॅ तरी सुल लाविलेली अहॅशी. पानी बरॉ उकाळलॉ गा तॅत पीठ बाफ्यासॉ. ई कामसुदा तॉडास जिकिरीआ. नॅमकॉ कॉडॉ पीठ घॅसॉ, पानी कॉडॉ घॅसॉ ई ठरवॅसा हाऊ नातॅ बॉठ्या बायकांस काम. पीठ बाफॉन जालॉ गा तॉ ठंडॉ हॉअॅशा पूडनॅस निसक्या घॅसॉ. पिठाई निसकन जोडी जास्ती तॉडा लाडूआ कवाट बरा. बाफनी, मळनी हारकी जाली नायदॅ तॅ लाडू फूटॅशॅ. कॉडा हांबळ्या लागातोता ना.
एकदा गा सब्बान तयारी जाली, हाऊनॅ पुरान साकॉन हाथाअॅस मीठबीठ, तिखाट बरबर हाय आंहां हांगीला गा जकले लागॉन लाडू भर्या लाग्याश्यो. कुन कवटे करॅश्यो तॅ कुन पुरान भरॉन तॅला लाडाऑ आकार दॅसा काम करॅशे. तॅआबनॅ लाडू लानॅ बॉठॅ हॉतॉतॅ पन सलातोता. अॅका पॅनाअॅ लाडू तयार हॉयात तंव सुलीओरसॉ सारनीतसॉ पानी उकळ्या लागॅसॉ. त्योर कुबड्डर
ठॉऑन तॅमीनॅ कथला बशीत लाडूआ पॅना भरॅसा. पयला पॅना. सुलीओरनॅ डॅवरॅश्या आदी गंव आन पोरे एकदोनदा सुली पूडॅ फेरी मारॉन अंदाज घॅऑन जाशे.
केळीअॅ हिरवॅगार आंगाठॅ आन खॉलॅ आदीस हादलॅलॅ अहॅशॅ. आथरी ओरती आंगाठॅ टाकॉन त्योरती तयार लाडू पसरॅशॅ. पन तॅ घनॉ काळ खोल्योर रॅशॅ नाय. जकल्याई एक एक
टुकिलॉ गा खपलॅ, पन तॉडॅत दुहरा पॅना रिकामी हॉअॅसा. पुडशा तासाभरात लाडाई ई राहा पडॅशी. कुन शार शार तॅ कुन स स लाडू गपागप खाशे. तंव दॉपारसॉ शा आ हॉयासॉ. लाडूआ आन शा सा बरा जमातोता. पन कयांना तॅय कडीतोता.
लाडू आन शा सॉ कारिकम आटपालॉ गा कारबारीन बशीमीनॅ नातॅ खॉलॅत दोन-दोन शार- शार लाडू घालॉन पॉरांना मॅरॅदॅरॅ धाडॅशी. जकल्या बायकांना हांगॅशी गा कुनाकुनाला दोन दोन पायदॅत तॅ घॅआ. मंग दोन शार फुटलॅलॅ तॉडॅ रॅशॅ, मॉराय लाडू कांदॉ अहल्याबनी बो वखत टिकात नाय आन तिगाळा फ्रिज ब्रिज कडे का हॉता? भगून हांजोहांज खपव्या लागातोतॅ. हांज्यादो मॉराआ लाडुऑ कारिकम खतम.
बायकांदो ठावभांड्या ई ई राह पडॅशी पन ‘का मस्त लाडु जालॅत’, ऑड्या शाबासकी पुडॅ ठावभांडॅआ कईस वाटॅसा नाय बायकांना. बी मिंजॅ तॅआ रातसॉ सयपाक नहॅसॉ. तोडीस हुट्टी. आमा पॉरांना गॉडॅ मॉराय लाडु (मोदक) आवडॅशॅ भगून नाळात गॉड घालॉन शेवटसा एक पॅना गॉडॅ लाडुआ हॉअॅसा. आमे पोरे त्योर उडॉन पडॅशॅ.
मॅ लानॉ असताना या लाडुआ आन मॉराआ का नाता हायदॅ बरा ? ऑ प्रश्न माला पडॅसॉ. पन जरा बॉठॉ जाल्योर मॅरदॅरशा गावात परसादा आशॅनॅ गनपती बगॅ जा लागलॉ. तडॅ गणपती बाप्पाआ हाथा मोदक बगीलॉ. ‘गणपती बाप्पा मोरया’ अॅ शब्द कानोर पडॅ लागलॅ आण धॅनात आला, अॅ मॉराअॅ लाडू नाय तॅ मोराय लाडू! गणपती बाप्पाअॅ आवाडतॅ मोदक. आपल्या वाडवडलांना मोदक परवडन्या हारकी परिस्तिती नोती भगून तॅँइ कमी खरसाऑ ऑ मॉराऑ लाडू शॉदॉन काडलॅ. वेळ तॉहॉ खेळ बीआ का..?
या मॉरा लाडूआ हरी माई एक कडू आठोन हाय ती हांगील्या बिगर मॉराअॅ लाडू खपॅशॅ नात. ८ ऑगस्त १९६४ सॉ दी. माला वाटातॅ हुक्कुरवार हॉतॉ. तॅआ दिहाशी रात गटारी अमावशा होती. हाकाळसॉ पान्याऑ जोर हॉतॉ पन पानी घनॉस अहॉ कय नॉतॉ. आमे हत्री न घॅतास शाळीत गेलते. तदनंतर पानी सुरू जालॉ आन वाडातुस गॅलॉ. पान्याऑ दी हाय आंहां समजॉन बायकांई मॉरा लाडूऑ बेत कॅलॉ. बायको सुलीपुडॅ लाडूआ तयारीत ओड्यो गुतल्योत्यो गा बायार वारॅनॅ कतॅ जोर घॅटलॉ ता तॅँन्ंना कळलास नाय.
त्या दिहा पान्याआ जोडीला शक्रीवादळ पन आलता. दॉगांइ मिळॉन दीड दोन तासांत हॉत्या नवता कॅला. आख्ख्या आगरात एक केळ उबी ठोयली नाय. पान्यानॅ केळीए मुळे हुट्टे केलते. वारा वाया लागताबरबर जकले तापॅ लोंगरे पाठीओर घॅऑन आडवे जालॅ. तापॅस नाय ना आपलॉ आख्खॉ समाज आडवॉ जालॉ. आख्खा आपला आगार मिंजॅ एक बॉठ्ठॉ जब्बार दर्यो जालतॉ. रस्तॉ कुहनॉ, गटार कुहना बावखाल कुहना आन तळा कुहना कईस कळात नॉता. शाळा दॉपारा
अरद्या दिहाशी होड्लोती खरी पन घारा यासा कंहां? दॉपारा तीन नंतर वार्याऑ जोर जरा कमी जाल्योर जकल्या घरनॅ माहने अॅऑन तॅइ पॉरांना हारकाहुरका घारा हाडला.
घरातसा कुन मॅला गा आख्ख्या घरात हुताक कांहां आहातॅ तांहा वातावरन हॉता. जकले विसारात पडल्या हारके. जकल्याये तोंडे साप उतरलेले. बायकांए तोंडे तॅ बगवात नोते.
मॉराअॅ लाडू कय बाफॉन जालतॅ बी पुरान आन बाफीलॅलॉ पीठ तॉहॉस पडलोतॉ. कय लाडू फुट्लोते जहनी रडतोतॅ. सब्बान अवकळा आलती. आतॅ त्योरती माहाट बॅहॅ लाग्लोता पन तॅआ लाडूआ बाजूला जाशी कुनाईस बिशाद हॉत नोती. कही हॉअॅशी? आख्ख्या कुटूमाई आख्ख्या वहराई मिंनत पान्यात गेलती. आराथॉरॉ कईस रॅलॉ नॉतॉ. आमसा लक्ष एकहारका तॅआ लाडोर जातोता. बिशारॅ अॅकाकी पडलोतॅ. गंव ओट्योर हात ई बगॉन बयनॅ मुकाळॅअॅ आमशा हाथा एकेक लाडू दॅऑन पटकान खादो हांगीला. मंग बायकांई जकला हामटीला आन नॅऑन ढॉरांना घायला. तॅआ दिहा मॉराअॅ लाडू पॉरां नशिबा नॉतॅ, तॅ ढॉँरां नशिबा हॉतॅ.
जिगाळा जिगाळा घरात मॉराअॅ लाडू हॉत्यात तिगाळा तॉ वारमोडीऑ दी आन तॅ लाडू आठवल्याबिगर रॅत नाय. बिश्शारॅ मॉराय लाडू..!